А.Ганболд: Налайхын уурхайчдыг ингэж хаясан нь Монголын уул уурхайн салбарын гутамшиг юм

Налайхын Уурхайчдын ҮЭ-ийн Хорооны дарга А.Ганболдтой уурхайчид болон шилний үйлдвэрийн ажилчдын шийдэх асуудлын талаар ярилцлаа.

-Налайхын уурхайчдын хурлаар ямар асуудлыг онцолж, ярилцсан бэ?

- Налайхын уурхайчдын ҮЭ-ийн Хорооны хурал тавдугаар сарын 4-ний өдөр ҮЭ-ийн Соёлын ордонд 11 цагт болсон. Энэ хурлаар хэд хэдэн асуудлыг ярилцлаа. Нэгд, Налайхын уурхайд ажиллаж байсан мэргэжлээс шалтгаалах өвчнөөс зовж, шаналж байгаа зовлонтой асуудлыг УИХ-ын  Өргөдлийн байнгын хороонд хандаж, өргөдлөөр өгье гэж шийдсэн. Хоёрт, хаах ёсгүй Налайхын уурхайг хааж, 1995 онд 1568 хүний амь амьдралаар тоглосон Монгол Улсын төр, Засгийн газарт маш их гомдож байгаагаа илэрхийлсэн. Налайхын уурхайг хаасан нь буруу юм. Уурхайчид Хөдөлмөрийн хуулийн 97-р зүйлийн заалтын дагуу 2001, 2007 онд нөхөн олговор авч байсан түүхтэй. Бид 2011 оноос хойш Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайд Н.Номтойбаяр сайдад 300-аад хуудас өргөдөл аваачиж өгсөн.Тухайн үед сайд маань 2016 оны 2-р сарын 16-ны өдөр шийднэ гээд шийдэж чадаагүй, огцорсон.

-Нөхөн олговроо үргэлжүүлэн авах хүсэлтэй байгаа юм уу?

- УИХ-ын арваад гишүүд Налайхын уурхайчдын нөхөн олговрыг шийднэ гэсэн хариу өгсөн удаатай. 2018 оны 5-р сар гарч байхад энэ асуудлыг ярьж, хэлэлцэж байгаа гишүүд алга. Налайхын уурхайг хаяж болно. Харин уурхайчдыг нь “гудамжинд хоосон хаяж” болохгүй гэдэгт бид бүгдээрээ маш их гомдож байгаа юм. Өнөөдрийн байдлаар Налайхын уурхай, Шилний үйлдвэрт ажиллаж байсан мэргэжлээс шалтгаалах өвчний улмаас тэтгэвэрт, группт гарсан 600-аад хүн байна. Өнөөдөр энэ хүмүүс маш их гомдож байна. Тэд өндөр настай болж, нүд нь муу, хөл нь муу, биень муу байгаа юм. Олон хүн ч нас барлаа. Бид уурхайчид урт настай биш гэж ярьдаг. Ингэж ярьдаг хэдий ч тэдэнд халамж, анхаарал хэрэгтэй.

-Уурхайн баялгаар Монголын эдийн засаг, төр засаг ч тэжээгдэж байгаа шүү дээ. Тиймээс энэ хүмүүсийн асуудлыг шийдүүлвэл эрүүл мэнд, амь насанд нь ач тустай юм даа?

- Хүмүүс Налайхын уурхайтай холбоотой сайн сайхан зүйл ярьдаг. Гэтэл уурхайчид нь маш их шаналж, зовж байгаа юм. Хохирсон уурхайчид, шилний үйлдвэрийн ажилчид өргөдлөө өгөхдөө сүүлчийн удаа шийдэж өгөөч гэж горьдлогоо тавьж, энэ хуралд саналаа ярьж, наминчлан гуйж байна. Нөхөн олговрыг хуулийн дагуу олгоод өгөөч гэж байгаа юм. Тэд өөр юу ч гуйхгүй. Тэдний дунд групптэй, 70 нас хүрсэн хүмүүс ч бий. Мөн тэдэнд ямар гарц байна вэ гэхээр алтан боломж байна. Жишээ нь, групптэй хүмүүсийн мөнгийг нь багасгахгүйгээр шууд тэтгэвэрт нь гаргаж болно шүү дээ.

Хөдөлмөрийн хуулийн дагуу уурхайчид маань нөхөн төлбөрөө авбал нэг сая 970 гаруй мянган төгрөг нэг хүнд олгогдох юм. 2011 оноос хойш нөхөн төлбөрийг нэг ч хүмүүст олгоогүй. Тиймээс Налайхын уурхайчдыг ингэж хаясан нь Монголын уул уурхайн салбарын гутамшиг юм.

-Та түрүүн хамгийн их хаягдаж, орхигдсон хүн хамгийн хэцүү гомдолтой байдаг гэдэг чухал үг хэлсэн. Уурхайчдын ярьж байгааг сонсоход, мөн байдлыг нь харахад үнэхээр хэцүү л байна?

-Монголчууд хаягдсан юм бүхэн хамгийн ихээр гомддог гэж ярьдаг. Монголын уул уурхайн салбарт Налайхын уурхайчид шиг гомдсон хүн Монголд ч, дэлхийд ч байхгүй байх. Налайхын уурхайгаас үлдсэн энэ хүмүүсийг төр, засаг нь анхаарч халамжиндаа аваач гэж гуйж байгаа юм. Жишээ дурдахад, Налайхын уурхайд мэргэжлээс шалтгаалах өвчний улмаас 100-аад хүн нас барсан талаар уурхайчид болон ар гэр бүлийн хүмүүс гомдолтой байдаг. Налайхын уурхайд ажиллаж байсан зарим эмэгтэйчүүд насан туршдаа ажил хийх боломжгүйгээр хохирсонд харамсалтай санагддаг.

-Тухайн үеүдэд нас барсан хүмүүсийн ар гэрт нь мэргэжлээс шалтгаалах өвчний улмаас олгогдох ёстой нөхөн олговрыг олгоогүй юм уу?

-Хөдөлмөрийн хуулийн дагуу тэр нөхөн олговрыг өгөөгүй. Хуулийн ийм заалт байдаг гэж намайг хэлэхээр уурхайд нөхөртэйгээ хамт ажиллаж байсан авгайчуул нулимсаа дуслуулж, миний нөхөр уушгаар өнгөрсөн шүү дээ. Тэр нөхөн олговрыг нь олж авах сан гэж надад ханддаг. Монголын төр, засаг ажилчин хүний амь нас, бие эрхтнээр ингэж тоглож болохгүй ээ. Хаягдсан ч гэсэн тэр хүн шүү дээ. Миний хувьд олон жил энэ асуудлаар хөөцөлдөж байгаа юм. Хохирсон иргэд гурван удаа нөхөн олговор авсан гэсэн хариуг өгсөн удаа ч бий.

-Нэг хүнд хэдэн удаа нөхөн олговор өгөх ёстой байдаг юм бэ?

-Хөдөлмөрийн хуулиар нэг ба түүнээс дээш удаа нөхөн олговор өгч болно гэж заасан бий. Тэгэхээр энэ заалт нь нөхцөл байдлыг үндэслээд дөрөв, таван удаа ч өгч болно гэсэн үг шүү дээ.

-Налайх дүүрэгт уурхайчид шиг хохирч, хаягдсан өөр ямар салбарын хүмүүс байдаг юм бол?

-Налайхын уурхай, Шилний үйлдвэр, Шохойн тогоо гурав дампуурсан учир ажилчид нь мөн ажилгүй, хаягдаад хоцорсон. Бусад үйлдвэр нь хувьчлагдаад хүмүүс нь зохих хэмжээгээр хишгээ хүртсэн байгаа. Харин Эрдэнэт үйлдвэр гэхэд ажилчдаа харж үздэг, их мундаг ажилладаг. Гэтэл хөдөлмөрлөх эрхийн хамгийн аюултай зөрчилтэй, хамгийн эмгэнэлтэй газар Налайхын уурхай болсон. Бор-Өндөр, Шарын гол, Багануур, Бэрхийн уурхай боломжийн ажиллаж байна. Манай Налайхын уурхайд ажиллаж байсан уурхайчид далд сэтгэл санаагаар үхэж байгаа юм. Төр, засгийн буруугаар Налайхын уурхайчид тогтмол орлого байхгүй, гуйлгачин шиг болсон. Тэд нүдэндээ нулимастай явдаг хүмүүс юм. Тиймээс Налайхын уурхайн уурхайчдад Өргөдлийн байнгын хорооны дарга н.Оюунчимэг нэг хүнд ядаж нөхөн олговор 500 000 төгрөг өгвөл насаараа баярлана шүү дээ.

-Одоо Налайхын уурхайн хаалга бүр гагнаастай хэвээр байгаа юм уу. Ер нь тэр хавьд ямар нэг компанийн хүмүүс ажиллаж байгаа юу?

-Хэд хэдэн компани ажиллаж, ашиг олж байгаа. Мөн хятадууд ч тэр хавиар нүүрс олборлолтоо ажиллуулж байгаа нь үнэн. Гар аргаар газрын гүнээс нүүрс олборлох тухай байхгүй. Энэ уурхайд өмнө нь ажилладаг байсан хүмүүс хувиараа хөдөлмөр эрхлэх нь маш ховор. Би Налайхын уурхайчдын ҮЭХорооны даргын хувьд ажилчдынхаа эрх ашгийн төлөө ажиллаж, тэдэнд нөхөн олговрыг олгуулж, амьдралд нь тус болохыг хичээж байна.

-Ярилцлага өгсөн танд баярлалаа.

Ярилцсан Б.Баярмаа

 

Мэдээ таалагдсан бол лайк дарна уу